केस गळणे | कारणे | आहार | घरगुती उपाय | आयुर्वेदिक उपचार – Hairfall Marathi.

 

केस गळणे | कारणे | आहार | घरगुती उपाय | आयुर्वेदिक उपचार


केस गळणे ही जगभरातील अस्यंख व्यक्तींना असणारी एक सामान्य समस्या आहे.आनुवंशिकता, आहार, जीवनशैली,
तणाव आणि पर्यावरणीय घटक यासारख्या अनेक घटकांमुळे हे होऊ शकते.तथापि,
काळजी करण्याची फारशी गरज नाही कारण केस गळण्याची जवळजवळ सर्व कारणे
दूर केली जाऊ शकतात आणि त्यावर उपचार केले जाऊ शकतात.

 

या लेखात,
आम्ही केस गळतीची कारणे, केस गळती रोखण्यासाठी
आहाराची भूमिका
, उपचार, केस गळतीसाठी
काही प्रभावी घरगुती उपाय आणि केस गळती रोखण्याचे उपाय तपशीलवार कव्हर केले आहेत.

 


केस गळण्याची कारणे :

 

१) अनुवांशिक :

केस गळण्याचे सर्वात सामान्य कारण म्हणजे अनुवांशिक कारण होय. तुमचे
आई-वडील किंवा आजी आजोबा यांना केस गळण्याचा किंवा टक्कल पडण्याचा इतिहास असल्यास
, तुम्हालाही असाच अनुभव
येण्याची दाट शक्यता असते.

 


२) हार्मोनल बदल :

शरीरातील हार्मोनल बदलांमुळे केस गळतात. हे विशेषतः स्त्रियांच्या बाबतीत होऊ
शकते
,ज्यांना गर्भधारणा, रजोनिवृत्ती (Menopause) आणि त्यांच्या आयुष्यातील इतर टप्प्यात हार्मोनल बदलांचा अनुभव येतो
तेव्हा
.

 


३) तणाव :

केस गळतीला कारणीभूत असणारा आणखी एक प्रमुख घटक तणाव आहे. खूप तणावामुळे
केस गळणे आणि काही प्रकरणांमध्ये टक्कल पडणे देखील होऊ शकते.

 


४) पौष्टिक कमतरता :

लोह,
जस्त, व्हिटॅमिन बी १२ आणि प्रथिने यासारख्या
पौष्टिक कमतरतांमुळे देखील केस गळू शकतात.

 


५) अलोपेसिया एरियाटा :

अलोपेसिया एरियाटा,असे घडते जेव्हा शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती
केसांच्या कूपांवर हल्ला करते ज्यामुळे केस अचानक गळतात आणि गुळगुळीत
, गोलाकार टक्कल पडते.


 

६) मेडिकल कंडीशन :

थायरॉईड विकार, अलोपेसिया आणि टाळूच्या (Scalp)
संसर्गासारख्या मेडिकल कंडीशनमुळे केस गळतात. व्हिटॅमिन ए च्या जास्त प्रमाणात
सेवन केल्याने केस गळू शकतात. तसेच
, कर्करोग (रेडिएशन आणि
केमोथेरपी)
, संधिवात, हृदय आणि उच्च
रक्तदाब यांसारख्या आजारांवरील औषधांमुळे केस गळतात.उपचार न केल्यास टाळूच्या रिंग
वर्ममुळे टक्कल पडू शकते. या परिस्थितींमुळे केस गळणे तात्पुरते आणि कायमचे दोन्ही
होऊ शकते.

 


७) केस ओढण्याचा विकार :

ही एक मानसिक स्थिती आहे जिथे एखाद्या व्यक्तीला स्वतःचे केस ओढून काढावेसे
वाटतात
,
मग ते टाळूचे किंवा डोळ्याच्या भुवया किंवा शरीराच्या इतर कोणत्याही
भागाचे असोत. अशा स्थितीला ट्रायकोटिलोमॅनिया म्हणतात.

 


८) पर्यावरणीय घटक :

प्रदूषक,रसायने आणि इतर हानिकारक पदार्थांच्या संपर्कात आल्याने केसांच्या कूपांचे
नुकसान होऊ शकते आणि केस गळू शकतात.

 

– केस गळण्याच्या किरकोळ लक्षणांवर घाबरून जाण्याची लोकांची प्रवृत्ती
असते. हे समजून घेणे आवश्यक आहे की हे अनेक शारीरिक किंवा बाह्य परिस्थितींचे परिणाम
असू शकतो.आजारपण
,
बाळंतपण किंवा हवामान आणि पाण्यातील बदलामुळे केस गळू शकतात. याबाबत
ताण घेऊ नका कारण तणावामुळे केस तात्पुरते गळू शकतात.



केसगळती लक्षणे :

 

१) उशीवर जास्त केस गळणे :

केस गळण्याच्या सुरुवातीच्या लक्षणांपैकी एक म्हणजे तुमच्या कंगव्यावर
किंवा उशीवर विलक्षण मोठ्या प्रमाणात केस दिसणे. शॅम्पू करताना किंवा केसांना
कंडिशनिंग करताना केस गळताना देखील तुम्हाला दिसू शकतात.

 


२) केस अचानक गळणे :

केस गळणे अचानक सुरू होऊ शकते, विशेषत: शारीरिक किंवा भावनिक धक्का किंवा
एखाद्या आघातामुळे. केस व्यवस्थित करताना किंवा धुताना केस गुच्छात येऊ शकतात.केस
गळण्याचा हा एक प्रकार आहे ज्यामुळे केस पातळ होतात.

 


३) केस पातळ होणे :

तुमचे केस स्पष्टपणे पातळ होत असल्याचे तुमच्या लक्षात आले तर ते केस गळणे
असू शकते. हे मूळ कारणावर अवलंबून
, कालांतराने किंवा अचानक घडू शकते.

 


४) टक्कल पडण्याचे डाग :

ते गोलाकार किंवा ठिसूळ टक्कल डाग असू शकतात केस जेव्हा पॅचमध्ये गळतात
तेव्हा टाळूवर टक्कल पडू शकतात. हे डाग नाण्याच्या आकाराचे लहान किंवा मोठे असू
शकतात. सहसा ते फक्त टाळूवर परिणाम करू शकतात परंतु ते भुवया किंवा दाढीवर देखील
आढळू शकतात आणि केस गळण्यापूर्वी त्वचेवर खाज सुटणे
, लालसरपणा किंवा जळजळ आणि वेदना दिसू शकतात.

 


५) केसांच्या रचनेत बदल :

केसगळतीमुळे केसांच्या रचनेतही बदल होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, तुमचे केस कोरडे, ठिसूळ किंवा निस्तेज होऊ शकतात. ते त्याची नैसर्गिक चमक आणि चमक देखील
गमावू शकते.

 

 

६) संपूर्ण शरीराचे केस गळणे :

काही प्रकरणांमध्ये संपूर्ण शरीरावर केस गळतात. कर्करोगासाठी केमोथेरपी
सारख्या दीर्घकाळापर्यंतच्या आजारामुळे संपूर्ण शरीरावर केस गळतात. जरी ते
कायमस्वरूपी नसले तरीही आणि मोठी गुंतागुंत नसल्यास केस काही वेळात परत वाढू
लागतात.

 


७) टाळूवर पसरलेल्या स्केलिंगचे पॅचेस
:

याचा अर्थ रिंग वर्म असा होऊ शकतो. हे सहसा तुटलेले केस, लालसरपणा आणि सूज यासोबत होते.यासाठी
त्वरित वैद्यकीय लक्ष देण्याची आवश्यकता आहे.

 


८) खाज सुटणे किंवा जळजळ होणे :

काही प्रकरणांमध्ये केस गळल्याने टाळूवर खाज सुटणे किंवा जळजळ होऊ शकते. हे
बर्‍याचदा जळजळ किंवा संसर्गाचे लक्षण असते.

 

जर तुम्हाला यापैकी कोणतीही चिन्हे आणि केस गळण्याची लक्षणे जाणवत असतील, तर तुमच्या डॉक्टरांशी किंवा
त्वचारोगतज्ज्ञांशी बोलणे महत्त्वाचे आहे.

 

 

आहार :

 केसगळती रोखण्यासाठी सकस आणि संतुलित आहार आवश्यक आहे. केसांच्या निरोगी
वाढीसाठी महत्वाचे असलेले काही पोषक तत्व :

 

 

१) प्रोटीन्स :

केसांच्या निरोगी वाढीसाठी प्रोटीन्स आवश्यक असतात. हे केसांसाठी बिल्डिंग
ब्लॉक्स प्रदान करते आणि केसांचा एक प्रमुख घटक असलेल्या केराटिनच्या उत्पादनात
मदत करते.

स्त्रोत : अंडी, मासे,बीन्स आणि मसूर. 

 



२) लोह :

केसांच्या निरोगी वाढीसाठी लोह महत्वाचे आहे कारण ते हिमोग्लोबिनचे उत्पादन
करण्यास मदत करते
,
जे केसांच्या कूपांमध्ये ऑक्सिजन वाहून नेतात.

स्त्रोत : पालक, लाल मांस, मसूर आणि
बीन्स

 


३) व्हिटॅमिन सी :

कोलेजनच्या निर्मितीसाठी व्हिटॅमिन सी महत्त्वपूर्ण आहे, जो केसांचा एक महत्त्वाचा घटक
आहे.

स्त्रोत : लिंबूवर्गीय फळे (संत्री, लिंबू) स्ट्रॉबेरी, किवी,
द्राक्ष, बेल मिरी, टोमॅटो,
क्रूसीफेरस भाज्या (ब्रोकोली, ब्रसेल्स
स्प्राउट्स
, कोबी, फ्लॉवर)

 


४) व्हिटॅमिन डी :

केसांच्या निरोगी वाढीसाठी व्हिटॅमिन डी महत्वाचे आहे कारण ते कॅल्शियमचे
शोषण करण्यास मदत करते
, जे केसांच्या वाढीसाठी महत्वाचे आहे.

स्त्रोत : फॅटी फिश, फिश लिव्हर ऑइल आणि मशरूम.थोड्या प्रमाणात
चीज
, अंड्यातील पिवळ बलक.

 


५) झिंक :

केसांच्या निरोगी वाढीसाठी झिंक महत्त्वाचे आहे कारण ते केराटिनचे (Creatine) उत्पादन करण्यास मदत
करते.

स्त्रोत : ऑयस्टर, भोपळ्याच्या बिया,बीन्स,
नट, क्रॅब, लॉबस्टर,संपूर्ण धान्य, नाश्ता तृणधान्ये आणि दुग्धजन्य
पदार्थ.

 


६) ओमेगा-३ फॅटी ऍसिडस् :

ओमेगा-३ फॅटी ऍसिडस् केसांच्या निरोगी वाढीसाठी महत्त्वाची असतात कारण ते
सेबम तयार करण्यास मदत करतात
, ज्यामुळे स्काल्प हायड्रेट राहते.

स्त्रोत : फॅटी फिश (सॅल्मन, ट्यूना आणि सार्डिन) विशेषतः थंड पाण्याचे
मासे
, अक्रोड, फ्लेक्ससीड्स आणि चिया
सीड्स. वनस्पती तेल (जसे की फ्लेक्ससीड तेल
, सोयाबीन तेल आणि
कॅनोला तेल.

 

 

उपचार :

 

केस गळणे अनेक कारणांमुळे होऊ शकते आणि त्यावर उपचार करणार्‍या
त्वचाशास्त्रज्ञांना सर्वात प्रभावी उपचार करण्यासाठी विशिष्ट व्यक्तीमध्ये केस
गळण्याचे मूळ कारण शोधावे लागते. एखाद्या व्यक्तीचा आहार
, जीवनातील घडामोडी, आजार इ.च्या प्रत्येक तपशीलाचे सखोल विश्लेषण केल्याने त्यांना
निष्कर्षापर्यंत पोहोचण्यास मदत होते.

 

केस गळण्याची पद्धत (हळूहळू किंवा अचानक), औषधे,एखाद्या
व्यक्तीला ऍलर्जी असल्यास किंवा आहार घेत असल्यास किंवा आहाराचे स्वरूप काय आहे
इत्यादी अनेक घटक आहेत ज्यांचा उपचार सुचवण्यापूर्वी विचार केला जातो.

 

Minoxidil :

US
FDA द्वारे मंजूर केलेले, minoxidil टाळूवर
लावले जाते आणि केसांना पातळ होण्यापासून रोखू शकते आणि टाळूवर केसांची वाढ सुरू
करते. हे पुरुष आणि स्त्रिया दोघांसाठी मंजूर केलेले केस पुन्हा वाढवण्याचे एकमेव
उत्पादन आहे.

 

 

केस गळतीसाठी घरगुती
उपाय :

 

१) कोरफड (AloeVera) :

कोरफडी मध्ये दाहक-विरोधी गुणधर्म असतात जे केस गळती कमी करू शकतात. तुमच्या
टाळूवर ताज्या कोरफडीचे  जेल लावा आणि तासभर
तसंच राहू द्या व कोमट पाण्याने धुवून घ्या.कोरफडीमध्ये एन्झाईम्स असतात जे
केसांच्या वाढीस प्रोत्साहन देतात आणि केस गळणे कमी करतात.

 


२) कांद्याचा रस :

कांद्याच्या रसामध्ये सल्फर असते,ज्यामुळे केसांमधील रक्ताभिसरण सुधारते,केस गळणे कमी आणि केस वाढीला मदत मिळते.कांद्याचा रस तुमच्या टाळूला लावा
आणि धुण्यापूर्वी ३० मिनिटे तसाच राहू द्या.

 


३) बीटरूट ज्यूस :

बीटरूट ज्यूसमध्ये भरपूर कार्बोहायड्रेट्स, प्रोटीन्स, पोटॅशियम,व्हिटॅमिन बी आणि सी सोबत फॉस्फरस आणि कॅल्शियम असते.तुमच्या रोजच्या
आहारात बीटरूटचा रस ठेवा किंवा सॅलड म्हणून खा.

 


४) ऑइल मसाज :

केसांची काळजी घेण्याच्या प्रत्येक पद्धतीसाठी तेल मसाज हा मुख्य भाग आहे.तेलाच्या
नियमित मसाजमुळे मुळांपासून टोकापर्यंत केसांची वाढ मजबूत होण्यास मदत होते.हे केस
गळतीचे एक कारण असलेले तणाव देखील कमी करते.

 


५) अंड्याचा मास्क :

 एक अंडे एक चमचा ऑलिव्ह ऑईल आणि मध
मिसळा आणि ते तुमच्या केसांना आणि टाळूला लावा. ते धुण्यापूर्वी २० मिनिटे तसेच
राहू द्या. अंड्यांमध्ये प्रोटीन भरपूर असतात आणि त्यामुळे ते केस मजबूत करतात.

 


६) ग्रीन टी :

ग्रीन टी तयार करा आणि तुमच्या टाळू आणि केसांना लावा.ते धुण्यापूर्वी
तासभर तसंच राहू द्या. ग्रीन टीमध्ये भरपूर अँटीऑक्सिडंट असतात आणि केसांच्या
वाढीस मदत करतात.

 


७) मेथी :

मेथी ही एक औषधी वनस्पती आहे जी शतकानुशतके पारंपारिक औषधांमध्ये वापरली
जात आहे. त्यात प्रोटीन
,लोह आणि इतर आवश्यक पोषक घटक असतात जे निरोगी केसांच्या
वाढीसाठी आवश्यक असतात.

मेथीमध्ये डायओजेनिन नावाचे हार्मोन असते, जे केसांच्या वाढीस उत्तेजन देऊ शकते आणि
केस गळणे टाळू शकते
,मेथीमधील प्रथिने आणि अमीनो ऍसिड केस मजबूत
करतात आणि तुटणे कमी करतात
,मेथी केसांची स्थिती सुधारण्यास
मदत करू शकते आणि ते मऊ आणि चमकदार बनवू शकते.

२ ते ३ चमचे मेथीचे दाणे रात्रभर पाण्यात भिजत ठेवा. भिजवलेल्या बिया बारीक
करून पेस्ट करा आणि ते तुमच्या टाळू आणि केसांना लावा. पाण्याने धुण्यापूर्वी  ३० ते ६० मिनिटे तसेच राहू द्या
.


 

८) फ्लेक्ससीड :

फ्लॅक्ससीड हे एक सुपर फूड आहे ज्यामधे ओमेगा -३ फॅटी ऍसिड असते,जे आपल्या केसांचे आणि टाळूचे
आरोग्य सुधारण्यास मदत करू शकते.

फ्लॅक्ससीडमध्ये जीवनसत्त्वे आणि खनिजे असतात जसे की व्हिटॅमिन ई, मॅग्नेशियम आणि कॅल्शियम,जे केसांचे पोषण करतात आणि निरोगी वाढीस प्रोत्साहन देतात,फ्लॅक्ससीड डोक्यातील कोंडा कमी करण्यास मदत करू शकते.

२ ते ३ चमचे फ्लॅक्ससीड्स पाण्यात १० ते १५ मिनिटे उकळा.मिश्रण गाळून थंड
होऊ द्या व त्यानंतर फ्लॅक्ससीड जेल तुमच्या टाळूवर आणि केसांना लावा आणि पाण्याने
धुण्यापूर्वी ३० मिनिटे तसंच राहू द्या.

 


केस गळतीसाठी
आयुर्वेदिक उपचार :

 

१) भृंगराज :

भृंगराज तेल भृंगराज वनस्पतीच्या पानांपासून बनवले जाते आणि सामान्यतः
आयुर्वेदिक केसांच्या काळजीमध्ये वापरले जाते. हे केसांच्या वाढीस मदत करू शकते
आणि केस गळणे कमी करू शकते.

 


२) आवळा :

आवळा किंवा भारतीय गूसबेरीमध्ये व्हिटॅमिन सी भरपूर प्रमाणात असते आणि ते केसांच्या
कूपांना मजबूत करण्यास मदत करते. तुम्ही आवळा तेल तुमच्या टाळूला लावू शकता.




३) ब्राह्मी :

ब्राह्मी ही एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे जी टाळूमध्ये ब्लड सर्कुलेशन सुधारण्यास
आणि ते केसांच्या वाढीस प्रोत्साहन देते. तुम्ही तुमच्या टाळूला ब्राह्मी तेल लावू
शकता.

 


४) शिककाई :

शिकाकाई हे नाव आपण लहानपणापासून आपल्या आजी-आजोबांकडून ऐकले आहे कारण
त्यांना याची गुणधर्म माहिती आहे
,परंतु आजकाल कोणीही सहसा त्याचा वापर करत नाही.

 


५) कडुनिंब :

कडुलिंब हे नैसर्गिक बुरशीविरोधी आणि बॅक्टेरियाच्या वाढीस प्रतिबंध करणारा
पदार्थ आहे आणि ते तुमच्या टाळूला निरोगी ठेवण्यास मदत करू शकते.तुम्ही तुमच्या
टाळूला कडुलिंबाचे तेल लावू शकता किंवा पाण्यासोबत कडुलिंबाची पाने खाऊ शकता.

 

Leave a Comment